Pek çoğumuzun yanlış tanımladığı işlenmiş gıdalar hakkında
ne kadar bilgi sahibiyiz? Ağacından koparılarak kesilen bir elma da, kıymaya
dönüştürülen sığır eti de işlemden geçmiş olmuyor mu? Peki bunlar işlenmiş gıda
sınıfında mı yer alıyor?
İşlenmiş gıdalar; koruyucular, renklendiriciler, lezzet
arttırıcılar ve yapılandırıcılar gibi kimyasal maddeler ile karıştırılarak elde
edilen, rafine edilmiş malzemelerden ya da yapay maddelerden oluşturulmaktadır.
Besinin doğal yapısını bozan her müdahale, onu işlenmiş gıda kategorisine
sokmaktadır.
Gıdaların işlenme yöntemleri ise ısıl işlem, fermantasyon, tütsüleme, marinasyon, kurutma, kürleme, konserve, dondurma, pastörizasyon, strelizasyon, yüksek basınçlı işleme ve modifiye atmosferde paketleme şeklinde yapılmaktadır.
Gıdalar Neden İşlemden Geçirilir?
- Besinlerin tuzunun azaltılması ya da D vitamini
içeriği eklenmesi gibi işlemlerle, besin değerinin ve kalitesinin arttırılması
amaçlanmaktadır. - Pastörizasyon gibi işlem uygulanarak, besinlerin
strelize edilmesini hedefler. - Öğütme ve ezme gibi işlemler ile tahıl ve buğday
ürünlerini tüketime uygun hale getirmek. - Hazır yemekler, paketlenmiş salatalar gibi hazır
durumda satılan öğünler ile zaman tasarrufu sağlamaya yardımcı olur. - Mevsimi dışında, dondurularak satılan besinlerin
maliyetleri daha uygundur.
İşlenmiş Gıdalar Neden Tercih Edilmemeli?
- Besin
Değeri Düşüktür… İşlenmemiş doğal besinler ile kıyaslandığında, işlenmiş gıdaların
besin değerlerinin ve besleyiciliği oldukça düşüktür. Vücut faaliyetlerimizin
sağlıklı bir şekilde yerine getirilmesi için gereksinim duyduğumuz vitamin ve
minerallerin alınabilmesi için doğal besinleri tercih etmek gerekiyor. - Düşük Lif
Oranı… Yüksek lif içeren besinler, sağlığımız için pek çok yönden yararlı
olduğundan sıklıkla tercih edilmelidir. Bağırsak dostu olan lifli gıdalar,
karbonhidrat emilimini azaltmakta olmasının yanı sıra daha az kalori alınmasına
da yardımcı olacaktır. Bu nedenle işlenmiş gıdalarda, yeterli düzeyde lif
içeriği bulunmadığından beslenme uzmanların tarafından önerilmemektedir. - Yüksek
Şekere Sahiptirler… İşlenmiş gıdalar, ilave şeker ve yüksek fruktozlu mısır
şurubu katkıları ile fazlası ile şeker içermektedir. Bu nedenle, fazla
tüketilmeleri durumunda sağlık bakımından tehdit edici birer unsurdurlar. Yüksek
kaloriye sahip olmalarının yanı sıra diyabet, kötü kolesterol, obezite, yüksek
trigliserit, insülün direnci gibi birçok sağlık sorununa neden olmaktadır. - Yapay
Maddeler Barındırır… Aldığınız gıdanın ambalajında “yapay lezzet” ibaresini
görüyorsanız, içerisinde bilmediğiniz birçok kimyasal olduğunu anlamalısınız. Bu
gıdalar; koruyucular, renklendiriciler, lezzet arttırıcılar ve yapılandırıcılar
gibi ek kimyasal maddeler ile hazırlanmaktadır.
- Alışkanlık
Yaparlar… Yapılan çalışmalar ile işlenmiş gıda tüketmenin, beyinde dopamin
salınımını tetiklediği kanıtlanmıştır. İşlenmiş gıdaları tükettiğinizde
kendinizi daha iyi ve mutlu hissetmenize neden olduğundan, bu gıdaları
tüketmeye devam etmek isteyeceksinizdir. Bu nedenle şekerli abur cuburlar,
bağımlılık yapmaktadır. - Kısa
Sürede Sindirilirler… İlk bakışta kolay sindirilen besinler olması iyi gibi
görünse de, düşündüğünüzde sağlıksız gıdalar olduğunu anlayabileceksiniz. Lif
içeriği olmayan bu gıdaların birçoğu çiğnemenize gerek kalmadan, ağzınızda
erirler. Çabuk sindirilen işlenmiş gıdalar, kısa zaman sonra açlık hissetmenize
neden olacaktır. Normalde tükettiğinizden daha fazla besin tüketme ihtiyacı
duymanıza neden olan işlenmiş gıdalar, mümkün olduğu kadar uzak durmalısınız. - Transa
Yağ İçerirler… İşlenmiş gıdalar hazırlanırken genellikle ilave edilen
kalitesi düşük ucuz yağlar, rafine edilmiş tohumlar, bitkisel yağlar hidrojenize
olarak trans yağ halini alırlar. Trans yağların düzenli olarak tüketildiğinde
kalp hastalıklara neden olabiliyor. Özellikle batı ülkelerindeki ölüm
nedenlerinin başında yer alan kalp hastalıkları riskini yükseltmiş olacaksınız. - Rafine
Karbonhidrat Barındırırlar… Öncelikle tüm besinlerden alacağınız
karbonhidratların, rafine karbonhidrat almanızdan çok daha iyi olduğunu
belirtelim. İşlenmiş gıdalarda yüksek oranda bulunan rafine karbonhidratlar,
basit karbonhidratlar grubunda bulunmaktadır. Düzenli tüketilmesi halinde
rafine karbonhidratlar, kronik hastalıklar başta olmak üzere pek çok sağlık
sorununa neden olabilmektedir.
